کسری بودجه کشورهای صادرکننده نفت در دوران کرونا

1189

نفت یکی از کالاهای اساسی و مهم است و بسیاری از کشورهای دنیا بودجه خود را بر مبنای درآمد کسب ‏شده از فروش نفت تنظیم می‌‏کنند. اما علاوه بر قیمت نفت در بازار جهانی هزینه تولید آن نیز از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و روی میزان درآمد کسب‏‌ شده از فروش نفت تاثیرگذار است. یکی از شاخص‌های مهم اقتصادی و مالی در کشورهای صادرکننده نفت قیمت سربه‌‏سری نفت است. 

قیمت سربه ‏سری نفت به معنای حداقل قیمتی است که یک کشور باید برای فروش هر بشکه نفت صادراتی خود کسب کند تا بتواند بودجه ‏ای متوازن داشته باشد. سیاست‏های اقتصادی دولتی روی این مسئله بسیار اثرگذار است، به عنوان مثال اگر کشوری اقدام به کاهش هزینه‌های رفاهی دولتی بکند یا طرح‏های زیرساختی و توسعه ‏ای را در کشور متوقف کند، در آن صورت هزینه‌های دولتی کمتر می‌‏شود و برای ایجاد توازن بودجه نیاز به درآمد نفتی کمتری دارد. در این شرایط قیمت سربه‌‏سری نفت در این کشور پایین‏‌تر خواهد بود. این سیاستی است که در سال‏های اخیر در عربستان اجرا شده است.

بررسی‏ ها نشان داده است در بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت، قیمت سربه‏‌سری نفت بیش از ۱۰۰ دلار است. به خصوص اگر میزان صادرات نفت در کشور پایین باشد ولی سهم درآمد نفت در بودجه بالا باشد، قیمت سربه‏‌سری روند افزایشی خواهد داشت. این شرایطی است که در سال‏های اخیر و بعد از تحریم نفتی ایران ایجاد شد و زمینه را برای رکوردشکنی کشور در زمینه قیمت سربه‏‌سری نفت فراهم کرد.

 قیمت سربه‏‌‌سری نفت در کشورهای مختلف چقدر است

بر طبق مطالعات انجام‏ شده روی ۱۳ کشور صادرکننده نفت در دنیا، در سال ۲۰۲۰ پایین‌‏ترین قیمت سربه‏‌سری نفت به قطر تعلق دارد. در این سال قیمت سربه‌‏سری نفت قطر برابر با ۴۵.۷ دلار امریکا است. این کشور نفت را با پایین‌‏ترین هزینه تولید می‏‌کندو حجم ذخایر آن بسیار زیاد است.

طبق این گزارش قیمت سربه‏‌سری نفت در کشور عربستان برابر با ۸۳.۶۰ دلار است. این کشور پایین‌‏ترین هزینه تولید نفت را دارد ولی سهم نفت در بودجه این کشور بسیار زیاد است و کاهش قیمت نفت به معنای از بین رفتن سهم اعظم درآمد آنها است.

در ماه آوریل سال جاری اعلام شد این کشور خاورمیانه به دلیل افت قیمت نفت در دنیا بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار ضرر کرد و حال که انتظار می‏رود حداقل تا انتهای سال ۲۰۲۱ قیمت نفت از مرز ۵۰ دلار فراتر نرود، زیان اقتصادی این کشور افزایش چشمگیری خواهد یافت.

در نتیجه قیمت پایین نفت و بحران ناشی از کرونا، پیش‏‌بینی‏هایی در مورد کاهش ۶.۸ درصدی نرخ رشد اقتصادی این کشور در سال جاری منتشر شده است در حالیکه پیش‏تر نرخ افول اقتصادی این کشور در سال ۲۰۲۰ برابر با ۲.۳ درصد پیش‌‏بینی شده بود.

صندوق بین‌‏المللی پول در گزارش اخیر خود خبر از کسری بودجه‌‏ای معادل ۱۱.۴ درصد تولید ناخالص داخلی در عربستان داد. این کسری بودجه برای کشوری که ۸۷ درصد از درآمد بودجه خود را از فروش نفت به دست می‌‏آورد و درآمد نفتی سازنده ۹۰ درصد کل درآمد صادراتی آن و ۴۲ درصد ارزش تولید ناخالص داخلی آن است، چندان دور از انتظار نیست. باید در نظر داشت در دو سال اخیر قیمت نفت در بازار جهانی کاهش زیادی پیدا کرده است و انتظار نمی‌‏رود در سال بعد هم قیمت این منبع ارزشمند انرژی افزایش چشمگیری پیدا کند.

برای اینکه شرایط اقتصادی کشور عربستان را ترسیم کنیم بهتر است وضعیت کنونی امریکا را به تصویر بکشیم. آمارهای ارائه شده توسط صندوق بین ‏المللی پول نشان می ‏دهد کسری بودجه امریکا در سال گذشته برابر با ۴.۲ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور بود و در سال جاری به دلیل همه ‏گیری کرونا و هزینه ‏های ناشی از آن به مرز ۱۳.۱ درصد رسید.

نوشته های مرتبط  عبده تبریزی:اکنون زمان مناسبی برای راه‌اندازی بورس نفت نیست

پیش‏ بینی می‏ شود در سال ۲۰۲۱ کسری بودجه این کشور به سطح عادی بازخواهد گشت و در سطح ۴.۱ درصد تولید ناخالص داخلی قرار می‏‌گیرد. البته به دلیل هزینه ‏های بالای دولت امریکا پیش ‏بینی‏ ها از تداوم روند افزایشی کسری بودجه تا سال ۲۰۵۰ خبر می‏‌دهد. ولی سهم درآمد نفتی در اقتصاد این کشور بسیار اندک است و به همین دلیل نوسان‏های قیمت نفت نمی ‏تواند تاثیری روی اوضاع اقتصادی دولت داشته باشد.

ایران در سال‏های اخیر به دلیل تحریم نفتی کمتر از یک میلیون بشکه نفت صادر می‌‏کرد و به همین دلیل برای اینکه توازن بودجه خود را حفظ کند نیاز به فروش نفت با قیمت بسیار بالایی دارد

قیمت سربه ‏سری نفت در ایران ۱۹۴.۶ دلار است

بالاترین قیمت سربه‏ سری نفت به ایران اختصاص دارد و برابر با ۱۹۴.۶ دلار است. ایران در سال‏های اخیر به دلیل تحریم نفتی کمتر از یک میلیون بشکه نفت صادر می‌‏کرد و به همین دلیل برای اینکه توازن بودجه خود را حفظ کند نیاز به فروش نفت با قیمت بسیار بالایی دارد.

در صورتی‌که تحریم‏های نفتی علیه ایران برطرف شود و ایران بتواند ضمن جذب سرمایه‌های خارجی در صنعت نفت، حجم صادرات خود را نیز افزایش دهد، خواهد توانست درآمد بیشتری از فروش نفت به دست بیاورد و در نهایت قیمت سربه‌سری نفت در ایران به منظور ایجاد توازن بودجه افزایش خواهد یافت.

قیمت سربه‏ سری نفت برای کشور الجزایر در سال ۲۰۲۰ برابر با ۱۰۹ دلار، برای لیبی ۹۹.۷ دلار،برای بحرین ۹۱.۸ دلار و برای عمان برابر با ۸۷.۶ دلار است  و عربستان در رده ششم قرار گرفته است و قیمت سربه‏سری نفت در این کشور برابر با ۸۳.۶ دلار است.

آمار نشان می‏دهد قیمت سربه‏سری نفت در امارات برابر با ۷۰ دلار، در عراق برابر با ۶۰.۳ دلار، در قزاقستان برابر با ۵۷.۸ دلار و در ترکمنستان برابر با ۵۷.۶ دلار است.

امارات که هشتمین صادرکننده نفت در دنیا است و روزانه ۳.۱ میلیون بشکه نفت وارد بازار می‏ کند، متنوع ترین اقتصاد را در میان کشورهای صادرکننده نفت دارد و درآمد حاصل از صادرات نفت سازنده ۳۰ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است.

از طرف دیگر کشور قطر که هفدهمین صادرکننده نفت در دنیا است و روزانه ۱.۵ میلیون بشکه نفت به بازار جهانی صادر می ‏کند، اقتصادی کاملا وابسته به درآمد نفتی دارد و ۶۰ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور وابسته به درآمد حاصل از فروش نفت و گاز طبیعی است. ۸۵ درصد از درآمد صادراتی قطر از نفت و گاز تامین می‏شود و ۷۰ درصد از درآمد دولت هم از درآمد حاصل از صادرات این سوخت‏های فسیلی حاصل می‏شود.

از دیگر کشورهایی که اقتصادی وابسته به نفت دارد می‏توان به عمان اشاره کرد که ۶۸ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور و ۸۵ درصد از درآمد دولت از فروش نفت تامین می‏‌شود. این کشور در سال جاری یکی از بالاترین کسری‏های بودجه دنیا را به ثبت می‏رساند که بالغ بر ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی است.

مرکز مطالعاتی اس اند پی گلوبال پیش‌‏بینی کرده است در فاصله سال‏های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ میلادی کسری بودجه دولتی در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به مرز ۴۹۰ میلیارد دلار برسد و بدهی دولتی در مجموع این کشورها از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ فراتر رود.

نکته دیگر اینکه انتظار نمی ‏رود ما افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کنیم  و بحران مالی ناشی از وضعیت کنونی قیمت نفت در سال‏های آتی هم در کشورهای نفت‌‏خیز وجود خواهد داشت و اگر دنیا به سمت استفاده از انرژی‏‌های پاک و سرمایه‏‌گذاری روی انرژی‏‌های احیاشدنی حرکت کند، دیگر دلیلی برای رشد قیمت نفت تا مرز بالغ بر ۷۰ یا ۸۰ دلار وجود ندارد. در این شرایط کشورهایی که اقتصاد وابسته به نفت دارند با چالش‏های بزرگی روبه‌‏رو خواهند شد.

نوشته های مرتبط  تغییر شیوه کار بعد از کرونا؛ کارفرمایان عادت کنند

پیش‌‏بینی مراکز مطالعاتی از قیمت نفت نشان می‏دهد که در آینده نزدیک هم نمی‏‌توان انتظار افزایش چشمگیر قیمت نفت را داشت. به عنوان مثال گلدمن ساکس پیش‏‌بینی کرده است در فصل سوم سال ۲۰۲۱ میلادی و با فرض اینکه تا آن زمان واکسن در تمامی دنیا توزیع شده باشد و سهم زیادی از مردم دنیا در مقابل ویروس کرونا واکسینه شده باشند، قیمت نفت به مرز ۶۰ دلار خواهد رسید. این پیش‌‏بینی بسیار خوش‏بینانه است و تصور می‌‏کند که حمل و نقل هوایی در دنیا در این زمان احیا شده باشد.

اما مطالعات اخیر رویترز متوسط قیمت نفت در سال ۲۰۲۱ را برابر با ۵۰.۵۴ دلار پیش‌‏بینی کرده است که معادل قیمت هر بشکه نفت در سال ۲۰۱۱ است. مرکز مطالعاتی بلومبرگ هم متوسط قیمت هر بشکه نفت در بازار جهانی را در سال بعد در فاصله ۴۵ تا ۵۶ دلار پیش‌‏بینی کرده است.

اغلب مراکز مطالعاتی بر این باور هستند که احیای صنعت حمل و نقل هوایی که یکی از اصلی‏‌ترین مصرف‌‏کنندگان نفت در دنیا است تا سال ۲۰۲۳ طول می‏‌کشد و دلیل افزایش اندک قیمت نفت در سال بعد را شروع توزیع واکسن و استفاده از ناوگان هوایی دنیا برای این کار عنوان می‏کنند که می‌‏تواند بخشی از زیان‏های سال جاری را برطرف کند.

 هزینه تولید نفت هم کاهش یافته است

یکی از فاکتورهای مهم در بازار نفت هزینه تولید نفت است. در سال‏های اخیر همواره کشورهای خاورمیانه به عنوان کشورهایی که پایین‌‏ترین هزینه تولید را دارند معرفی شده‌‏اند. هزینه تولید شامل تمامی هزینه‌‏های صرف‌شده در فرایند استخراج نفت و انتقال آن به بازار مصرف است. همیشه هزینه تولید در حوزه‌های فراساحلی و آب‏های عمیق بیشتر بود و نفت شیل هم در میان نفت‌های گران در بازار دنیا معرفی شده بود.

مطالعات انجام شده توسط موسسه ریستاد انرژی نشان می‏‌دهد طی یک دهه اخیر هزینه تولید نفت هم در دنیا کاهش پیدا کرده است  ولی هنوز در بسیاری از کشورهای جهان قیمت ۴۰ تا ۵۰ دلاری نفت برای سودآوری از این صنعت کفایت نمی‌‏کند. در خاورمیانه که حجم زیادی از ذخایر نفت را دارد، هزینه تولید نفت کمتر از دیگر کشورهای جهان است. متوسط قیمت تولید نفت در حوزه‏ های ساحلی خاورمیانه برابر با ۳۰ دلار است. هزینه تولید نفت در حوزه‏‌های ساحلی کشور روسیه برابر با ۴۳ دلار اعلام شده است که دلیل این هزینه بالا را می‏‌توان نرخ بالای مالیات در این کشور دانست.

این گزارش نشان داد متوسط هزینه تولید نفت درسال ۲۰۲۰ با ۱۰ درصد کاهش نسبت به سال ۲۰۱۸ و ۳۵ درصد کاهش نسبت به سال ۲۰۱۴ به مرز ۵۰ دلار رسید و نشان داد در سال جاری هزینه تولید نفت در بازار جهانی پایین‌‏تر از سال‏های قبل است. در نتیجه برای اینکه این صنعت سودآوری لازم را داشته باشد باید نفت را با قیمت بیش از ۵۰ دلار در بازار بفروشد. قیمتی که در سال‏های اخیر وجود نداشته است ولی پیش‏بینی نمی‌‏شود در پنج سال آینده وجود داشته باشد.

کاهش هزینه تولید نفت در بازارهای جهانی به دلیل بهره‏‌گیری دنیا از تکنولوژی‏های جدید در تولید است و بررسی‏ها نشان داده است هزینه تولید در حوزه‌های فراساحلی و حوزه‌های آب عمیق با نرخ بالاتری نسبت به حوزه‌های ساحلی کاهش پیدا کرده است.

توسطآینده نگر
منبعاتاق بازرگانی و صنایع معادن تهران
مطلب قبلینمایشگاه مجازی کتاب، با فروش ۶۴ میلیارد تومانی به پایان رسید
مطلب بعدیسهم ایران در استخراج ارزهای دیجیتال دنیا چقدر است؟

دیدگاه شما

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید